Aan de oostkust van Engeland, vlakbij Ipswich, wonen kennissen die vaak kleinkinderen te logeren hebben. Daar wordt de tafel altijd voor één persoon extra gedekt, en er wordt verteld dat dit de plek is van ‘mister not me’ of ‘monsieur pas moi’ (er zijn ook Franse kleinkinderen). In het Nederlands zou dat zijn: ‘meneer ikke niet’. Het is een feest om daar te eten!
Halverwege de jaren ’50 van de vorige eeuw heb ik besloten geen aandacht meer te besteden aan ruzie(tjes) over wie ergens de schuld van heeft. Dat soort gepraat heeft mij altijd erg gestoord: het lost namelijk niets op en alles blijft zoals het was. Op de vraag vroeger bij mijn ouders thuis ‘wie heeft dat gedaan’, antwoordde ik dan ’ikke’. Mijn leven is sedertdien een stuk eenvoudiger geworden, èn het was ook zeer naar de zin van mijn broers en zussen, want die konden altijd zeggen ‘dat heeft Piet gedaan’ en ze kregen van mij meteen gelijk.
Ach, het begon allemaal bij Adam, toen God aan hem vroeg: ‘Wie heeft ...?’ En Adam probeerde, net als iedereen, eerst niets te horen en zei toen: ‘Die vróuw die U mij gegeven hebt, diè heeft ...!’ Ja, wij mensen vinden het onaangenaam om de schuld te krijgen, zeker als dat vervelende gevolgen voor ons kan hebben.
Pontius Pilatus was vast iemand die in zijn leven ook van allerlei zaken de schuld kreeg, terecht of niet. Hij stamde uit het oude Romeinse patriciërsgeslacht ‘Pontius’, had uiteraard alle opleidingen voor lieden van zijn stand doorlopen en was officier in het Romeinse leger. Uit het feit dat hij ‘Pilatus’ werd genoemd, zou je kunnen afleiden dat hij heel goed was in speerwerpen en speervechten. Hij verkeerde in hofkringen en was voor dames die daar veel kwamen, een opvallende man, in elk geval voor Claudia Procula met wie hij trouwde. Die naam zegt u misschien niets, maar zij was van de familie ‘Claudius’ en een dochter van Julia, het enige ‘echte’ kind van keizer Augustus. Wij zouden zeggen: zij was een dame van hoge geboorte en een Romeinse prinses. Pilatus maakte van deze relatie bij allerlei zaken natuurlijk driftig gebruik; nee... geen misbruik, in die tijd was dat heel gewoon, men verwachtte niet anders...!
Procula was dol op haar man; ik denk dat ik dit mag opmaken uit het feit dat zij met hem meeging naar het Romeinse Caesarea aan de kust van Israël, waar hij stadhouder was geworden. Ik denk dat Procula zelf de hand heeft gehad in die benoeming; het was namelijk zeer ongebruikelijk dat een vrouw haar man vergezelde naar zo’n post, zij deed dat wel. Zulke dames bleven gewoonlijk thuis tot de ambtsperiode van hun man erop zat. Procula zal haar invloed wel hebben aangewend. Zij kende het land en het volk, want zij was er geboren. Ze had er nog catechisatie gehad, zal ik maar zeggen.
En Pilatus zelf? Dié waste zijn handen in onschuld, zoals we allemaal weten. Dat deed hij niet toen hij een paar jaar later een slachting liet aanrichten onder honderden Samaritanen op de berg Gerizim. Wie heeft schuld aan de veroordeling van de volgens gangbaar recht, onschuldige Jezus de Nazarener? Ikke niet, was Pilatus’ antwoord!
Claudia Procula wordt als Sint (Claudia) Procula in de Oosterse Orthodoxe en in de Abessijnse Orthodoxe Kerk vereerd. Er zijn overleveringen volgens welke Pilatus christen zou zijn geworden in navolging van zijn vrouw Procula. Hij zou in Rome gedood zijn, anderen hebben beweerd dat hij zelfmoord pleegde, nadat hij openlijk in Rome voor zijn geloof was uitgekomen. Maar of dat echt waar is? Wie zal het zeggen bij zo’n ‘ikke niet’ figuur...?